Bia “Thanh Mai Viên Thông tháp bi” chùa Thanh Mai

Bia “Thanh Mai Viên Thông tháp bi” chùa Thanh Mai Hải Phòng

Bia đá Thanh Mai Viên Thông tháp bi là bảo vật quốc gia được đặt tại Chùa Thanh Mai tọa lạc tại địa phận tổ dân phố Thanh Mai, phường Nguyễn Trãi, thành phố Hải Phòng, Việt Nam. Chùa được Thiền sư Pháp Loa tôn giả xây dựng vào khoảng năm 1329 gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông, vị tổ thứ hai của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Trong sự nghiệp của Pháp Loa, ông đã đào tạo được 30 học trò xuất sắc, nuôi dạy 15.000 tăng ni, xây dựng hàng trăm chùa tháp, tiêu biểu là Yên Tử, Côn Sơn, Thanh Mai và Quỳnh Lâm. Nghiên cứu cho thấy bản thân Pháp Loa, cho đến năm 1329 đã mở mang và xây dựng hai khu chùa lớn là chùa Báo Ân (phủ Siêu Loại, Bắc Ninh, nay là xã Thuận An, Hà Nội) và chùa Quỳnh Lâm, Đông Triều (Quảng Ninh)

Bia đá Thanh Mai Viên Thông tháp bi được dựng năm 1362, hơn 30 năm sau ngày Pháp Loa viên tịch (Viên Thông tháp là nơi táng xá lị Pháp Loa phía sau chùa), đã ghi lại thân thế sự nghiệp của ông, đồng thời là một biên niên sử Phật giáo và những sinh hoạt tín ngưỡng Phật giáo của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử thời Trần.

Nội dung bia đá “Thanh Mai Viên Thông tháp bi” là nguồn sử liệu quý giá trong việc nghiên cứu Phật giáo Đại Việt nói riêng và lịch sử văn hóa Đại Việt nói chung. Đó là sự đề cập tới các vị sư tổ của Thiền phái Trúc Lâm, đặc biệt là Đệ nhị Tổ Pháp Loa. Qua văn bia này cũng cho biết được sự phát triển của Phật giáo thời Trần và tinh thần sùng Phật của Đại Việt thế kỷ 14. Qua văn bia, lịch sử xây dựng và hình thành các trung tâm Phật giáo với sự kết nối từ Thăng Long – Chí Linh đến Yên Tử, là một chiến lược vô cùng sáng suốt của vua tôi nhà Trần đối với vùng biên viễn Đông Bắc. Mà không chỉ với Đông Bắc, các vùng núi xa xôi, biên cương của Tổ quốc, đạo Phật như bia đá, tượng đài để cắm mốc xác định chủ quyền quốc gia, mà những ngôi chùa ở Hà Giang, Tuyên Quang, Yên Bái, Phú Thọ v.v đã khẳng định.

Ngoài ra trên bia Trên bia Thanh Mai Viên Thông tháp bi còn khắc bài thơ Vãn Pháp Loa tôn giả đề Thanh Mai tự (挽法螺尊者題青梅寺 – Viếng thiền sư Pháp Loa đề thơ chùa Thanh Mai). Đây là bài thơ của Trần Minh Tông, nguyên văn bài thơ và phiên âm như sau:

Dịch nghĩa:

	Nhân duyên ở cõi trần đã hết, rũ tay ra đi Chiếc y vàng của Điều Ngự đã có người truyền Núi xanh cỏ biếc chôn giày nơi phần mộ Cây xanh trong sương mù ve thoát xác Đêm che giảng đường trăng kim cổ Sáng mờ mịt trượng thất khói lúc có lúc không Nhân duyên hội ngộ đặc biệt, ôi chẳng phải chuyện xưa Gọt giũa văn buồn, lệ tràn đầy	”
— Bản dịch của Thiền Phong Phạm Văn Tuấn